Exhibiton.
4 Eylül-24 Kasım 2023
Uluslararası İzmir Tekstil Bienali, Türkiye
Saygıya Saygı
Önünü ilikle yakanı düzelt
Üstünü silkele topla saçını
Omuzlarını geri götür, çeneni hafif kaldır
Ne dik tut başını ne de eğ boynunu
Gözlerinde hürmet, yakanda saygı
Bu mirasın hikayesi pamuklarda saklı
Pamuğu toplayan eller
Işlediler ipliği geçmişe
yaşanmışlıklar tezgahında
Bağlandı hepsi boynumun etrafında
Dokundu bana yaka hissettim kumaşı
Yakamdaki saygı aileden emektar kadınların mirası
18.08.2023 Ö.K’ye Sevgimle.
Annemin doğup büyüdüğü Mesarya bölgesi 1800’lerden 1960’ların başına kadar Kıbrıs’ta pamuk ekilen bölgelerden biriydi. Annem 10 yaşında köyünde ‘havuz’ dedikleri (şimdi en önemli sulak alanlardan biri Kıbrıs’ta) su alan arazide ekilen pamuk tarlalarında çalışmış. Çok dikkat etmek gerekirmiş tomurcukları koparırken, eline batan diken parmaklarını kanatıp da pamuğu kirletirse kızarmış ustabaşı. Pamuklar Lefkoşadaki İplik Pazarında ipliğe, ardından da Karpaz başta olmak üzere, Annemin babaannesinin köyü Mora gibi birçok bölgede tezgahta dokunarak kumaşa dönüştürülürmüş. Büyüknene Tuba da bu ipliklerle çarşaflar dahil kumaş dokuyan kadınlardan biriymiş. Morada ayrıca ipek böceği de yetiştirilir ipek de üretilir ve ipek çarşaflar da dokunurmuş. Annem 12/13 yaşlarında ilk terzilik kursuna da Mora’da başlamış…
Bizim evde hep kumaş vardı, gerek ‘yabancılara’ gerekse bizlere dikilecek güzelim kıyafetler için, son moda kıyafetlere bakmak için Alman dergisi “Burda”her ay yenilenirdi. Karmaşık Patron haritaları hep ilgimi çekerdi ve onların içinden doğru ‘yolu’ bulup modeli çizmek tatillerde görevlerimden biriydi.
Annem terzi, babaannem terzi, halalarımın ikisi de terziydi. Her kasabada kumaşcı dükkanları ve köyleri gezen bezirgancıların sattığı rengarenk, desen desen mis kokan kumaşlara hayat verir hem giyenleri hem de çevreyi güzelleştirirdiler diktikleri ile.
Annemin nenesi tezgahta, pamuk ipliği, ipek iplik ve koyun yününden iplikle de çarşaf kumaş dokurdu, babamın babadan taraf nenesi de çulha yani dokumacıydı. Nenem de daha sonraları kırpıklardan(kumaş artıkları) küçük battaniyeler, minder ve sandalye örtüleri dokurdu arkadaşı Zehra aplanın tezgahında.
Pamuktan ipliğe iplikten kumaşa, kumaştan kıyafete, her aşamada kumaşla uğraş ailemde farklı nesillerde olduğu ğibi hem tarihsel hem de geleneksel olarak kadın emeği ile çalışan alanlardı. Terzilik öğrenmek genç kızların ana evinden ilk ayrılışları, sosyal insan ilişkilerin, geliştirdikleri, disiplinli çalışmayı öğrendikleri ve sonunda para kazandıkları önemli bir deneyimdi. Kadın emeği hem ülke hem de aile ekonomisine katkı koyarken kadınlara da belli derecede bir ekonomik özgürlük de sağlardı.
Kadın emeği önemlidir, kadın emeği değerlidir, ben terzilik öğrenmedim ama kendimi kumaşa hep yakın hissettim ve sanatsal çalışmalarımın birçoğunda kumaş kullandım.
Buradaki çalışmam da hayatıma ışık tutan ailemin bunca kumaş emektarı kadınları saygı ile anmak, onlara müteşekkir olduğumu göstermek adına, hem dokumayı hem terziliği birleştiren bir proje olsun istedim. Yıpranan ama atmaya kıyamadığım aile yadiğarı ipek dokuma çarşaflardan birini eski Burda patronlarından biriyle elimde bir elbise diktim ve aşamaları ile sergileyerek geleneksel el emeğini de hatırlatmayı hedefledim.
Serap Kanay 